Andrzej Wajda

Jeden z najwybitniejszych rezyserow w kinie polskim i swiatowym, takze wybitny rezyser teatralny. W roku 2000 otrzymal Oscara za caloksztalt tworczosci, zas w 1990 roku - Europejska Nagrode Filmowa, Felixa, rowniez za caloksztalt tworczosci. Dwa filmy Andrzeja Wajdy, Ziemie obiecana i Panny z Wilka, nominowano do Oscara w kategorii najlepszy film obcojezyczny. O te sama nagrode ubiegal sie rowniez Czlowiek z zelaza, ale komunistyczne wladze PRL w stanie wojennym wycofaly film popierajacy przemiany Sierpnia 1980 roku i NSZZ Solidarnosc z rywalizacji. Czlowiek z Zelaza zostal natomiast uhonorowany Zlota Palma na festiwalu w Cannes w 1981 roku. Z kolei Kanal przyniosl rezyserowi cannenska Srebrna Palme. W 1988 roku Andrzej Wajda otrzymal - za caloksztalt tworczosci - Zlotego Lwa Zw. Marka w Wenecji. Artysta moze sie poszczycic ponadto m.in. nastepujacymi nagrodami za tworczosc filmowa: Srebrna Muszle w San Sebastian (za Wesele), francuskim Cezarem (za rezyserie Dantona; film ten przyniosl Wajdzie rowniez prestizowe Prix Delluc i Nagrode Unifrance Film) oraz berlinskim Srebrnym Niedzwiedziem za caloksztalt tworczosci, wreczonym przy okazji festiwalowej projekcji Wielkiego Tygodnia. Andrzej Wajda jest takze laureatem nagrod na festiwalach filmowych w Wenecji, Berlinie, Cartagenie, Valladolid, Avellino, Belgradzie, Moskwie, a takze na Festiwalu Polskich Filmow Fabularnych, ktory wowczas odbywal sie w Gdansku.

Tworca Zemsty ma na koncie takze wiele innych zaszczytnych odznaczen krajowych i zagranicznych. Najwazniejsze z nich to Oficerska Francuska Legia Honorowa (1982), Prix Onassis - Ateny (1982), Nagroda Kyoto (1987), ktora przeznaczyl w calosci na zalozenie Fundacji Kyoto-Krakow, Cracovia Merenti (1995, za ufundowanie Centrum Sztuki i Techniki Japonskiej Manggha, ktore rok wczesniej rozpoczelo dzialalnosc w Krakowie), Premium Imperiale - Japonia (1996), Komandoria Francuskiej Legii Honorowej (2000), Wielki Krzyz Zaslugi Niemiec (2000). Wajda jest Doktorem Honoris Causa Uniwersytetu Jagiellonskiego w Krakowie oraz Uniwersytetow w Bolonii, Brukseli, Lyonie i Waszyngtonie.

W latach 1977-1982 Wajda sprawowal funkcje Prezesa Stowarzyszenia Filmowcow Polskich. W latach 1974-1983 kierowal zalozonym przez siebie Zespolem Filmowym X, ktory zostal w stanie wojennym rozwiazany przez wladze PRL na mocy decyzji politycznej. Zespol skupial wtedy mlodych i poczatkujacych, a dzis slawnych i doswiadczonych rezyserow, ktorych filmy z lat 70., krytyczne wobec owczesnej polskiej rzeczywistosci, stworzyly tzw. "kino moralnego niepokoju" (m.in. Wodzirej Feliksa Falka, Aktorzy prowincjonalni Agnieszki Holland, Kung fu Janusza Kijowskiego). Po Sierpniu 1980 roku tworcy ci, podobnie jak sam Wajda, zaangazowali sie w dzialalnosc Solidarnosci.

Po kolejnym przelomie politycznym w Polsce, z lat 1988-1989, Wajda zostal wspolzalozycielem Gazety Wyborczej. Od roku 1989 do 1990 piastowal godnosc senatora Rzeczypospolitej Polskiej, przewodniczyl tez w Radzie Kultury przy prezydencie RP, Lechu Walesie.

W roku 1997 Andrzej Wajda utworzyl przy Panstwowej Wyzszej Szkole Teatralnej w Krakowie kurs rezyserii filmowej. W 2002 roku rozpoczela w Warszawie dzialalnosc Mistrzowska Szkola Rezyserii Andrzeja Wajdy, zalozona wspolnie z Wojciechem Marczewskim.

Andrzej Wajda jest autorem kilku ksiazek, m.in. takich jak Autoportret, Powtorka z calosci, Podwojne spojrzenie oraz Kino i reszta swiata. Ta ostatnia ukazala sie na rynku w roku 2000 i jest autobiografia artysty.

Andrzej Wajda urodzil sie 6 marca 1926 roku w Suwalkach. W 1953 roku ukonczyl studia na Wydziale Rezyserii Panstwowej Wyzszej Szkoly Filmowej w Lodzi.

Jako samodzielny rezyser pelnometrazowych kinowych filmow fabularnych zadebiutowal w 1954 roku Pokoleniem. Film ten, wraz z kolejnymi dzielami artysty: Kanalem, Popiolem i diamentem oraz Lotna (jego pierwszym obrazem barwnym) zaliczany jest do najwazniejszych osiagniec tzw. szkoly polskiej - obrachunkowego nurtu, ktory rozslawil rodzima kinematografie w swiecie.

Premiera Popiolow z 1965 roku – ekranizacji powiesci Stefana Zeromskiego - zainaugurowala jedna z najbardziej burzliwych dyskusji o historii Polski, losie Polaka i naszych mitach narodowych.

W roku 1976 Andrzej Wajda zrealizowal Czlowieka z marmuru, wyroznionego Nagroda FIPRESCI w Cannes. W filmie tym przelamal temat tabu, jakim byly w PRL wypaczenia z czasow stalinowskich. Czlowiek z marmuru mimo ograniczen w rozpowszechnianiu zdobyl olbrzymi rozglos i stal sie jedna z forpoczt przelomu politycznego z Sierpnia 1980 roku. Przelom ten ukazany zostal we wspomnianym Czlowieku z zelaza.

W 1998 roku Wajda zrealizowal Pana Tadeusza - filmowa adaptacje romantycznego poematu Adama Mickiewicza.

W roku 1958 Andrzej Wajda po raz pierwszy wyrezyserowal spektakl teatralny - Kapelusz pelen deszczu Michaela Vincenta Gazzo (Teatr Dramatyczny w Gdyni, Scena Teatru Wybrzeze). Sposrod pozniejszych inscenizacji wymienmy: Dwoje na hustawce Williama Gibsona (Teatr Ateneum w Warszawie, 1960), Wesele Stanislawa Wyspianskiego (Stary Teatr w Krakowie, 1963), Biesy wedlug powiesci Fiodora Dostojewskiego (Stary Teatr w Krakowie, 1971), Tragiczna historie Hamleta ksiecia Danii Williama Szekspira (Stary Teatr w Krakowie, 1971), Noc listopadowa Stanislawa Wyspianskiego (Stary Teatr w Krakowie, 1974) Nastazje Filipowna wedlug Idioty Fiodora Dostojewskiego (Stary Teatr w Krakowie, 1976), Sprawe Dantona Stanislawy Przybyszewskiej (Teatr Powszechny w Warszawie, 1975), Rozmowy z katem wedlug ksiazki Kazimierza Moczarskiego (Teatr Powszechny w Warszawie, 1977), Z biegiem lat, z biegiem dni (Stary Teatr w Krakowie, 1978), Zbrodnie i kare Fiodora Dostojewskiego (Stary Teatr w Krakowie, 1984), Wieczernik Ernesta Brylla (Kosciol Milosierdzia Bozego w Warszawie, 1985), raz jeszcze Szekspirowskiego Hamleta z Teresa Budzisz-Krzyzanowska w roli tytulowej (Stary Teatr w Krakowie, 1989), Mishime Yukio Mishimy (Stary Teatr w Krakowie, 1994).

Andrzej Wajda pracowal takze na scenach zagranicznych, m.in. w Teatrze Sowriemiennik w Moskwie, w Yale Repertory Theatre w New Heaven w USA, w Deutsches Nationaltheater w Weimarze, w Teatro Stable Friuli w Triescie, w Teatrze Benisan w Tokio.

Rezyser Zemsty ma w swym dorobku rowniez spektakle Teatru Telewizji, takie jak Makbet Williama Szekspira (1969), Noc listopadowa Stanislawa Wyspianskiego (1978, przeniesienie z Teatru Starego w Krakowie), Bigda idzie!!! wedlug powiesci Juliusza Kadena Bandrowskiego Mateusz Bigda (1999), Noc czerwcowa wedlug opowiadania Jaroslawa Iwaszkiewicza (2001).

Dla telewizji Andrzej Wajda zrealizowal m.in. filmy Przekladaniec (1968), Brzezina (1970, wyswietlany takze w kinach), Pilat i inni (1971, prod. RFN, wyswietlany takze w kinach) oraz Wyrok na Franciszka Klosa (2000). Wspolnie z Edwardem Klosinskim zrealizowal serial Z biegiem lat, z biegiem dni (1980).